आज आकाश खुलेर पानी पर्यो होला, कतै झरीले खेतबारी भिजायो होला, कतै किसानको अनुहारमा मुस्कान ल्यायो होला।
तर यही वर्षा कसैका लागि जीवनदायी बने पनि कसैका लागि विनाशको कारण बनेको हुन सक्छ। हामी झ्यालबाट वर्षाको दृश्य हेर्दै चिया पिइरहँदा, त्यही पानीसँग संघर्ष गर्दै कति परिवारले आफ्नो रात बिताइरहेका होलान्—यो प्रश्नले मन छोइरहन्छ।
वर्षाका थोपा सबैका लागि समान रूपमा झर्छन्, तर त्यसको प्रभाव सबैको जीवनमा समान हुँदैन। पक्की घरमा बस्नेका लागि वर्षा रमाइलो मौसम बन्न सक्छ; तर कमजोर टहरो, चुहिने छानो र खोलाको किनारमा बस्ने परिवारका लागि यही वर्षा डर र त्रासको अर्को नाम बन्न सक्छ। कतै घरभित्र पानी पसेको होला, कतै भित्तो भत्किएको होला, कतै वर्षौँको मेहनतले जोडेको सामान हिलोमा पुरिएको होला।
सबैभन्दा पीडादायी कुरा त आफ्नो घर सुरक्षित छैन भन्ने अनुभूति हो। एउटा परिवारले वर्षौँ लगाएर बनाएको घर एकै रातको अविरल वर्षाले क्षतिग्रस्त हुँदा घरसँगै उनीहरूको सपना पनि भत्किन्छ। भान्साको चुलो निभ्छ, बालबालिकाको किताब भिज्छ, ओढ्ने–ओछ्याउने सामान नष्ट हुन्छन् र भोलिको बिहान कसरी सुरु गर्ने भन्ने चिन्ताले निद्रा हराउँछ।
कतिपय ठाउँमा पहिरो र बाढीको जोखिम झन् ठूलो हुन्छ। सडक अवरुद्ध हुन्छ, यातायात रोकिन्छ, विद्युत् सेवा प्रभावित हुन्छ। खेतमा लगाएको बाली बगाउँदा किसानको महिनौँको श्रम पानीसँगै बगेर जान्छ। बजारमा दैनिक ज्याला गरेर परिवार पाल्ने मजदुरको काम रोकिन्छ।
त्यसैले प्राकृतिक विपत्तिको असर केवल घरको भित्तासम्म सीमित हुँदैन; यसले परिवारको आय, शिक्षा, स्वास्थ्य र भविष्यसम्म प्रभावित गर्छ।
हामीले वर्षालाई केवल मौसमका रूपमा हेर्नु हुँदैन। वर्षा प्राकृतिक प्रक्रिया हो, तर विपत्तिको क्षति कम गर्ने जिम्मेवारी मानव समाजको पनि हो। सुरक्षित बस्ती निर्माण, उचित ढल निकास, जोखिमयुक्त क्षेत्रमा पूर्वतयारी, नदी तथा खोलाको संरक्षण, प्रभावकारी उद्धार व्यवस्था र विपद् पूर्वसूचना प्रणालीलाई बलियो बनाउन आवश्यक छ।
आज कसैको घरमा पानी पसेको छ भने भोलि त्यो अवस्था हाम्रो घरमा पनि आउन सक्छ। त्यसैले विपत्तिमा परेकाहरूलाई दोष होइन, सहयोग चाहिन्छ; सहानुभूति मात्र होइन, व्यवहारिक साथ चाहिन्छ।
आज परेको वर्षाले कतिको घरबार बिगार्यो होला? कतिको अन्न बगायो होला? कतिको सपना भिजायो होला? यी प्रश्नहरूको उत्तर खोज्दै गर्दा हामीले एउटा कुरा सम्झनुपर्छ—वर्षा रोकिएपछि आकाश त खुल्छ, तर विपत्तिमा परेको परिवारको जीवन सामान्य हुन धेरै समय लाग्न सक्छ।
त्यसैले आज वर्षाको आवाज सुन्दा केवल रमाइलो मौसम सम्झनुभन्दा, पानीसँगै संघर्ष गरिरहेका ती परिवारहरूको पीडा पनि सम्झौँ। प्रकृतिलाई दोष दिनुभन्दा विपत्तिबाट जोगिने समाज निर्माण गरौँ।
किनकि सुरक्षित घर केवल इँटा र सिमेन्टले बन्दैन; सुरक्षित समाज तयारी, जिम्मेवारी र मानवीय सहयोगले बन्छ।
