बझाङको विकास, पुस्ता–हस्तान्तरण र जेनजीको आकांक्षा बोकेको नयाँ सम्भावना
राधिका क्षेष्ठ, काठमाडाैं । बझाङ जिल्ला राजनीतिक विकास र सामाजिक परिवर्तन देशका धेरै ठाउँभन्दा ढिलो–ढिलो पुगेको देखिन्छ।
यहाँ आधारभूत संरचनाको अभाव, स्वास्थ्य तथा शिक्षामा असमानता, रोजगारीको समस्या, र असन्तुलित राजनीतिक नेतृत्व लामो समयदेखि जरा गाडेर बसेका चुनौतीहरू हुन्।
यही पृष्ठभूमिमा नारायण हमाल, नेपाली कांग्रेसमा २५ वर्षदेखि सक्रिय रहेका छन्।
आज एक ‘पुस्तान्तरण, विकास र नयाँ पुस्ताको राजनीतिलाई प्रतिनिधित्व गर्ने सम्भावना’का रूपमा बझाङको राजनीतिक मञ्चमा अगाडि बढिरहेका छन्।
४० वर्ष उमेर, तर राजनीतिक अनुभवको हिसाबले लगभग ‘दुई पुस्ताको बराबर’। नेविसंघको इकाइदेखि केन्द्रीय तहसम्म सक्रिय, विद्यार्थी आन्दोलनदेखि संगठनात्मक नेतृत्वसम्म सक्रिय सहभागिता उनका कुरा सुनिँदा बझाङका युवाले सोध्छन् “अब बझाङको नेतृत्वमा नयाँ सोच आउने समय आएन र?” यही प्रश्नले हमालको चर्चा अहिले बझाङमा मात्र होइन, राजधानीसम्म फैलिएको छ।
संघर्ष, अध्ययन र नेतृत्वको मिश्रण
हमालको राजनीतिक यात्रा २०५८ सालमा नेविसंघबाट सुरु हुन्छ। त्यस समयमा धेरै युवाहरू पार्टीभित्र प्रवेश गर्छन्, तर कतिले साल–दुईसालमै राजनीति छाड्छन्। हमाल फरक देखिन्छन् । उनले पद होइन, दीर्घकालीन यात्रा रोजे।
उनको भूमिकाको क्रम:
२०५८ — नेविसंघ इकाइ सचिव
२०६१ — जिल्ला सचिव (बझाङ)
पछिल्लो चरण — केन्द्रीय सह-महामन्त्रीका प्रत्याशी
विगत २५ वर्ष — संगठनमा निरन्तर सक्रियता
नेविसंघमा केन्द्रीय प्रतिस्पर्धा गर्नु, महाधिवेशन स्थगित हुँदा पनि पार्टीभित्र सक्रियता जारी राख्नु र ‘लाइन’ नछोड्नु—यी सबैले उनलाई स्थिर स्वभावको नेताका रूपमा चिनाएको छ।
काठमाडौँमा पढाइका दौरान उनले भोगेका पटक–पटक हिरासतकाे रात, राजनीतिक संघर्ष, अन्य दलका कार्यकर्ताबाट कुटपिट ।
यी अनुभवले उनलाई ‘भावनात्मक होइन, राजनीतिक रूपमा परिपक्व’ बनाएको अनुभव उनीसँग घुलमिल भएका सहकर्मीले सुनाउँछन्।
बझाङको विकासको वास्तविकता र हमालको विश्लेषणात्मक दृष्टि
बझाङका प्रमुख चुनौतीहरू के हुन्?
वर्षौंदेखि:
सडक जडानमा ढिलाइ
सरकारी सेवामा असमान पहुँच
विद्यालय र स्वास्थ्य संस्थाको कमजोरी
युवाको रोजगारी समस्या
स्थानीय–केन्द्रीय समन्वयमा दूरी
यी समस्याहरू बेला–बेला पत्र–पत्रिकामा आउँछन्, तर समाधानका लागि दीर्घकालीन योजना दुर्लभ देखिन्छ।
पूर्वाधार विकास : “बझाङलाई कागजमा होइन, भू–भागमै जोड्नुपर्छ”
उनका अनुसार, बझाङ–सुर्खेत सडक, डडेल्धुरा मार्ग, र आन्तरिक चक्रपथको निर्माणले जिल्ला विकासको मुख्य ढोका खोल्छ। तर ‘विकासको राजनीति’ नभई ‘राजनीतिक विकास’ प्राथमिकता बनाइएका कारण बझाङ दीर्घकालीन योजनाबाट पछाडि परिरहेको उनी बारम्बार बताउँदै आएका छन्।
शिक्षा र रोजगारी : “युवा बझाङमा बस्न सक्ने वातावरण नै छैन”
हमालका धेरै सम्बोधनहरूमा सुनिन्छ, “बझाङका युवाले रोजगारी खोजेर घर छाड्ने होइन, घरमै अवसर पाउने व्यवस्था हुनुपर्छ।”
उनको तर्क ठोस छ । युवा पलायन रोकिएन भने बझाङको भविष्य ‘उमेरोहीन, उत्पादनविहीन र निर्भर’ बन्नेछ।
स्थानीय–केन्द्रीय समन्वय “बझाङको आवाज काठमाडौँसम्म पुर्याउने नेताको कमी”
हमाल यही कमी पूरा गर्न चाहन्छन् र यही कारण अहिले उनी प्रतिनिधि सभातर्फको तयारीमा छन्।
पुस्ता हस्तान्तरण : नेपाली कांग्रेसको मुख्य रोग र सम्भावित उपचार
कांग्रेसमा पुस्तान्तरणको बहस २०६० दशकदेखि चलिरहेको छ। तर व्यवहारमा पुरानै नेताहरूले स्थान नछाड्दा युवा पुस्ताको नारा–नारा मात्र भएर बसेको छ।
हमाल यो विषयमा स्पष्ट छन्;-
“कांग्रेसमा पुस्ता हस्तान्तरण अब ‘विकल्प’ होइन, ‘आवश्यकता’ हो।”
उनको बुझाइमा पुस्तान्तरण भनेको पुराना नेताको सम्मान र नयाँ नेताको समावेश, दुवै एकसाथ सम्भव हुने प्रक्रिया हो।
किन पुस्तान्तरण जरूरी ?
परिवर्तनको गति बढाउन पुराना पुस्ताले धैर्य र अनुभव दिन्छन्, तर नयाँ पुस्ताले गति, प्रविधि र व्यवहारिकता ल्याउँछन्।
युवालाई निर्णय–स्तरमा पुर्याउन
आज युवाको पक्षमा धेरै नीति बनाइन्छ, तर निर्णय गर्ने कोर–टीममा युवा पाइँदैन। हमाल भन्छन्—“युवा मुद्दा युवा नेतृत्वले नै बोल्न सक्छ।”
राजनीतिक भ्रष्टाचार रोक्न लामो समयसम्म एउटै संरचना र नेताहरू टिकिरहँदा नेटवर्क–आधारित भ्रष्टाचार बढ्ने सम्भावना धेरै हुन्छ।
दलभित्र स्वस्थ प्रतिस्पर्धा कायम गर्न पुस्तान्तरणले पार्टीमा ‘मेरिट–आधारित प्रतिस्पर्धा’ जन्माउँछ। हमालको खासियत यो हो—उनी पुरानो पुस्ताविरुद्ध होइनन्, तर पुरानो ढर्रा परिवर्तनका पक्षमा छन्।
जेनजी पुस्ताको अपेक्षा र हमालबारे उनीहरूको धारणा
आजको जेनजी २००० पछि जन्मेको पुस्ता—भिन्न छ।
उनीहरू भावनाले होइन, तथ्यले विश्वास गर्छन्।
नारा होइन, परिणाम हेर्छन्। पुराना स्टाइल होइन, स्पष्टता र सत्यता खोज्छन्।
जेनजीले हमाललाई मन पराईरहेको केही प्रमुख कारण:
पारदर्शिता
सोशल मिडियामा हमाल विवादमा नफस्ने, अनावश्यक आक्रोश नदिने, तथ्यले बोल्ने नेता देखिन्छन्।
शिक्षा र विश्लेषण क्षमताले प्रभावित
Political Science र Socialism–मे मास्टर भएको नेता बझाङमा दुर्लभ छ। जेनजीले ‘बुझेर बोल्न सक्ने’ नेतृत्व खोज्छ, हमाल त्यसमा फिट छन्।
युवाभिमुख अभिव्यक्ति
उनले भदौ २३/२४ को आन्दोलनमा ‘भुसपेट भएको’ भन्दै गरेको आलोचना धेरै जेनजीसँग मेल खायो।
उनी नाजुक विषयमा चुप लाग्दैनन्।
व्यवहार र सरलता
बझाङका धेरैले भन्छन्,
“हमाल पदमा पुग्दा घमण्ड नदेखिने नेता हुन्।”
जेनजी आकर्षित हुने मुख्य गुण यही हो।
अब बझाङको राजनीति कता जाँदैछ ? आज बझाङले तीन कुरा खोजिरहेको छ। विकासका लागि योजना बनाउने नेता, युवा पुस्तालाई प्रतिनिधित्व गर्ने आवाज ।
काठमाडौँसँग क्षमतापूर्वक कुरा गर्न सक्ने व्यक्तित्व
हमाल यी तीनै समीकरणसँग मेल खान्छन्। तर राजनीति सम्भावनाले मात्र हुँदैन, जनसमर्थनले निर्भर हुन्छ। हमाल ‘चर्चित’ होइन, ‘बढ्दै गएको चर्चा’ हुन्।
अगाडि बढ्न उनले चाहिने कुरा:
बलियो संगठन
निरन्तर ग्रासरुट काम
युवा क्याडर निर्माण
नीति–आधारित प्रचार
यी पुरा भएमा हमाल बझाङको विकल्प मात्र होइन, अघिल्लो पुस्ताको निराशाबाट निराश युवा पुस्ताका लागि आशा बन्न सक्छन्।
बझाङको भविष्य ‘युवाको हात–अनुभवको दिशा’ मा जाँदैछ नारायण हमाल कुनै आकस्मिक व्यक्तित्व होइनन्। उनको २५ वर्षको लगनशीलता अध्ययन–आधारित राजनीतिक धारणा, पुस्ता हस्तान्तरणमा दृढता, र जेनजीका मुद्दामा स्पष्ट आवाज—यी सबैले उनलाई बझाङको भविष्यमा एक महत्वपूर्ण पात्रका रूपमा स्थापित गर्दैछ।
बझाङले अब निर्णय गर्नु पर्नेछ
पुरानो शैलीकै राजनीति दोहोर्याउने कि नयाँ पुस्तासँग मिलेर विकास, पारदर्शिता र दीर्घ योजनाको बाटो समात्ने? यदि दोस्रो विकल्प रोज्ने हो भने
नारायण हमाल बझाङको राजनीतिक भविष्यको व्यवहारिक, सम्भावित र विश्वसनीय नाम बन्न सक्छन्।
