एक समय सबैभन्दा भरोसायोग्य निजी वाणिज्य बैंकको रूपमा चिनिएको नविल बैंक अहिले गम्भीर प्रश्नहरूको घेरामा परेको छ ।
यसको ऐतिहासिक छवि कमजोर बन्दै गएको संकेत केवल वित्तीय सूचकांकमा मात्र होइन नियमन उल्लङ्घन, विवादित निर्णय, कमजोर जोखिम व्यवस्थापन र घट्दो पारदर्शितामा पनि स्पष्ट देखिन थालेको छ ।
वित्तीय संस्थाको वास्तविक शक्ति जनविश्वासमा टिकेको हुन्छ । तर पछिल्लो समय नविल बैंकप्रति रहेको त्यो विश्वास क्रमशः खस्किँदै गएको अनुभूति बैंकिङ क्षेत्रभित्रैबाट व्यक्त हुन थालेको छ ।
पछिल्ला वर्षहरूमा बैंकको नाफा निरन्तर दबाबमा रहेको देखिन्छ । कागजी रूपमा मुनाफा देखिए पनि वास्तविक सञ्चालनस्तरमा आम्दानी संरचना कमजोर बन्दै गएको विश्लेषकहरूको भनाइ छ । खराब कर्जा बढ्दै जानु, जोखिमयुक्त क्षेत्रमा योजनाबिनै ऋण प्रवाह गर्नु र समयमै गुणस्तरीय मूल्यांकन नगर्नु बैंकका प्रमुख कमजोरीका रूपमा देखिएका छन् । “सबलीकृत जोखिम व्यवस्थापन” को दाबी गरे पनि व्यवहारमा त्यो प्रणाली कमजोर रहेको विभिन्न घटनाले पुष्टि गरिरहेका छन् ।
सबैभन्दा गम्भीर प्रश्न नियामक निकाय नेपाल राष्ट्र बैंकले पटक–पटक औंल्याएका कमजोरीसँग जोडिएका छन् । बैंकले कर्जा–निक्षेप अनुपात, तरलता व्यवस्थापन र पूँजी पर्याप्तताजस्ता संवेदनशील सूचकमा निर्देशन उल्लङ्घन गरेको आरोप लाग्दै आएको छ । यी विषय साधारण प्रशासनिक त्रुटि होइनन् समग्र वित्तीय प्रणालीको स्थायित्वसँग सम्बन्धित गम्भीर विषय हुन् । जिम्मेवार बैंकले बेवास्ता गर्न नहुने मापदण्डहरूमा देखिएको असावधानीले नविल बैंकको संस्थागत अनुशासनमै प्रश्न खडा गरेको छ ।
बैंकको पूँजी संरचना पनि आलोचनाको केन्द्रमा परेको छ । पछिल्लो समय पूँजी अभाव पूर्ति गर्न ल्याइएका योजनाहरू नियामकबाट अस्वीकृत हुनु बैंकभित्रको रणनीतिक कमजोरीको अर्को संकेतका रूपमा लिइएको छ । यदि बैंकका आन्तरिक योजना र नीतिहरू सुदृढ, पारदर्शी र नियमअनुकूल सञ्चालन भएका भए यस्ता अवस्था आउने थिएनन् भन्ने धारणा वित्तीय क्षेत्रका जानकारहरूबीच फैलिएको छ । समस्याको मूल कारण सुधार गर्नुको सट्टा बाह्य चमकधमक र प्रचारमुखी रणनीतिमा बढी जोड दिएको आरोप पनि निरन्तर उठ्दै आएको छ ।
बैंकको व्यवस्थापकीय नेतृत्वमाथि पनि प्रश्न उठिरहेका छन् । निर्णय प्रक्रिया सीमित समूहमा केन्द्रीकृत भएको, उत्तरदायित्व स्पष्ट नदेखिएको र आन्तरिक सुशासन कमजोर हुँदै गएको भन्दै आलोचना भइरहेको छ । ठूला कर्जा प्रवाह गर्दा आवश्यक जाँच–पड्ताल नगरेको, पहुँच र राजनीतिक प्रभावका आधारमा निर्णय हुने गरेको आशंका सार्वजनिक रूपमा बाहिरिन थालेका छन् । यी आरोपहरू पूर्ण रूपमा प्रमाणित भइनसके पनि बैंकको साख र विश्वासमाथि गम्भीर आघात पुगेको छ ।
ग्राहकको दृष्टिमा पनि नविल बैंक अब पहिले जस्तो सुरक्षित र स्थिर संस्थाका रूपमा देखिन छाडेको गुनासो बढ्दै गएको छ । सेवा शुल्क वृद्धि, डिजिटल सेवामा बारम्बार देखिने प्राविधिक समस्या तथा गुनासो सम्बोधनमा हुने ढिलाइले उपभोक्ताको भरोसा कमजोर पार्दै लगेको छ । बैंकिङ क्षेत्रमा प्रतिस्पर्धा तीव्र बन्दै गएको अवस्थामा ग्राहक सन्तुष्टिमा आएको गिरावट दीर्घकालीन रूपमा घातक सावित हुन सक्ने जोखिम देखिन थालेको छ ।
वित्तीय क्षेत्रका विज्ञहरूका अनुसार नविल बैंक अहिले सामान्य अस्थायी समस्याबाट गुज्रिरहेको अवस्था होइन । संस्थागत सोच, व्यवस्थापन शैली र जोखिम मूल्यांकनको दृष्टिकोणमै गहिरो पुनर्संरचना नगरे आगामी दिनहरू अझ जटिल बन्दै जाने जोखिम स्पष्ट देखिएको छ । एक समय निजी बैंकिङ क्षेत्रको मार्गदर्शक मानिएको संस्था आज आफैँ दिशाहीन अवस्थामा पुगेको अनुभूति हुन थालेको छ । यसको असर केवल एक संस्थामा सीमित रहँदैन, समग्र वित्तीय प्रणालीको विश्वाससँग गाँसिएको विषय भएको विज्ञहरूको चेतावनी छ ।
नविल बैंकको यो ओरालो यात्रा कुनै एक वर्ष वा एक निर्णयको मात्र परिणाम होइन । यो वर्षौँदेखिको ढिलासुस्ती, आत्मसन्तुष्टि र आलोचनाबाट पन्छिने प्रवृत्तिको संचित परिणाम हो ।
अझै सुधारको समय बाँकी छ तर त्यसका लागि केवल वार्षिक प्रतिवेदनमा आकर्षक शब्द लेख्नु पर्याप्त हुँदैन ।
वास्तविक सुधार, कडा अनुशासन, संस्थागत पारदर्शिता र उत्तरदायित्व बिना नविल बैंकको भविष्य अझै गहिरो अनिश्चितताको गर्ततर्फ धकेलिँदै जाने जोखिम दिनप्रतिदिन बढ्दै गएको स्पष्ट देखिएको छ ।
