हिन्दू नारीको महत्वपूर्ण पर्व हाे तीज ।
नेपाली महिलाहरुले मनाउने तीन पर्व अब सबै जातजातिका महिलाहरुको साझा पर्व भइसकेको छ । तीज पर्वलाई हरितालिका, हरियाली तीजको नामले पनि बुझिन्छ ।
यो पर्वमा व्रतसँगै व्रतको एक दिनअघि दर खाने चलन रहेको छ । जसमा विशेष मिष्ठान्न खानपानका साथै नाचगान र मनोरञ्जन समेत गर्ने चलन छ । तर पछिल्लो समय तीजको मूल मर्म र उद्देश्य धुमिल हुँदै गएको छ। तीजको आध्यात्मिक पक्षलाई गौण राखेर मनोरञ्जनात्मक र व्यापारिक पक्षले हावी हुँदै गएको देख्न सकिन्छ।
विभिन्न ठाउँमा आयोजना गरिने ‘तीज पार्टीहरू’ मा वियर र ह्विस्की जस्ता मादक पदार्थ सेवन गर्दै, आधुनिक र अश्लील गीतहरूको धुनमा नृत्य गरिँदै मौलिकता ओझेलमा पर्दै गएको छ। यो सांस्कृतिक पर्वलाई एक पर्वको रूपमा भन्दा पनि एक फेशन शो वा मनोरञ्जनको रूपमा हेरिने प्रवृत्ति विकास हुँदै गएको छ।
तीजका गीतहरू पनि गम्भीर रूपमा प्रभावित भएका छन्। पहिलेको तीज गीतहरूमा महिलाहरूका पीडा, कष्ट र समाजसँगको अन्तक्र्रिया अभिव्यक्त हुन्थे भने अहिलेका तीज गीतहरूमा ग्ल्यामर, आधुनिकता र अश्लीलता बढी झल्कन्छ।
शारीरिक हाउभाउ र अश्लील शब्दावलीले भरिएका यी गीतहरूले समाजमा गलत सन्देश मात्र पठाउँदैनन्, नयाँ पुस्तालाई पनि विकृत संस्कृतिको वाहक बनाउन बाध्य पारिरहेका छन्।
नेपालमा पश्चिमीकरणको प्रभाव बढ्दै जाँदा नेपाली संस्कार र संस्कृति पनि प्रभावित हुँदै गएका छन्।
महिलाहरूले तीज पर्वलाई आफ्नो संस्कार र धार्मिकता भन्दा बढी पश्चिमी शैलीमा मनाउन थालेका छन्। ठूला सहरमा हुने तीजका कार्यक्रमहरूमा मादक पदार्थ, फैशन शो र ग्ल्यामरस पहिरनले तीजको मौलिक स्वरूपलाई विकृत बनाइरहेको छ। यसले महिला र समाजबीचको सम्बन्धमा पनि दरार ल्याएको छ।
परम्परागत तीजका गीत र विधिहरूलाई विस्थापन गरेर आधुनिकता र पाश्चात्य प्रभावको चपेटामा परेको तीज संस्कृति अब पहिलेकै जस्तो पवित्र, धार्मिक र सांस्कृतिक पर्व रहन सकेको छैन।
यो विकृति रोक्न नेपाली समाजले मौलिकता र परम्परालाई प्राथमिकता दिनु जरुरी छ।
आधुनिकता आवश्यक छ । तर यसले हामीलाई हाम्रो जरा र पहिचानसँग टाढा पुर्याउन हुँदैन। तीज पर्वमा मौलिकताका पक्षलाई बलियो बनाउँदै, परम्परागत विधिहरूलाई पुनर्जीवित गर्नु आजको आवश्यकता हो। महिलाहरूले तीजलाई आत्मसात् गर्दा यसको पवित्रता र संस्कृति संरक्षण गर्ने तरिका अपनाउनु पर्छ।
तीज पर्वमा केवल मनोरञ्जन होइन, आत्मचिन्तन, धर्म र संस्कारलाई पनि स्थान दिनुपर्ने हुन्छ। यसको लागि सहर र गाउँबीचको तीज मनाउने परम्पराको सन्तुलन कायम गर्न समाजका अगुवाहरू, मिडिया र युवाहरूले भूमिका खेल्नुपर्ने हुन्छ।
समग्रमा, तीज हाम्रो संस्कारको अमूल्य सम्पत्ति हो । यसले समाजलाई एकजुट पार्न, महिला सशक्तिकरणको सन्देश दिन र परम्परागत धार्मिक मूल्यहरूलाई जीवन्त राख्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। तर, यसको विकृति बढ्दै जाँदा हामी आफ्नो मौलिकता गुमाउँदै गएका छौं।
आधुनिकता र पाश्चात्य संस्कारको प्रभावलाई सही तरिकाले व्यवस्थापन गर्दै तीजको मौलिकता जोगाउनु हामी सबैको कर्तव्य हो। तीजलाई संस्कृतिका रूपमा मनाउँदै यसको विकृतिलाई रोक्न आजको पुस्ताले सचेत कदम चाल्नु अपरिहार्य छ।
पश्चिमी प्रभाव र चुनौती
नेपालमा बढ्दो पश्चिमीकरणले परम्परागत संस्कारमा असर पारिरहेको छ। महिलाहरूले तीजलाई धार्मिकता भन्दा बढी आधुनिक शैलीमा प्रस्तुत गर्न थालेका छन्। ठूला सहरमा हुने कार्यक्रमहरूमा पाश्चात्य शैलीको प्रभावले तीजलाई धार्मिक र सांस्कृतिक पर्वभन्दा मनोरञ्जनात्मक शोमा रुपान्तरण गरिदिएको छ। यसले महिला र समाजबीचको सम्बन्धमा समेत दूरी बढाएको छ।
मौलिकता जोगाउने आवश्यकता
आधुनिकता आवश्यक छ, तर यसले आफ्नो मौलिकता विस्थापन गर्न हुँदैन।
तीजलाई संस्कृतिको रूपमा जोगाउन परम्परागत विधिहरूलाई पुनर्जीवित गर्न जरुरी छ।
मिडिया, समाजका अगुवा र युवापुस्ताले तीजलाई धार्मिक, सांस्कृतिक र आत्मचिन्तनसहितको पर्वका रूपमा मनाउने वातावरण बनाउनु पर्छ।
